مارجین درگیر چه چیزی را نشان می‌دهد؟
مارجین درگیر (Used Margin)، مجموع وجه تضمین لازم در سطح حساب است که طبق قواعد ارائه‌دهنده، برای پشتیبانی از موقعیت‌ها و تعهدات مشمول مارجین محاسبه می‌شود.
در مدل آموزشی ساده‌ای که موقعیت‌ها مستقل‌اند و سفارش معلق یا تعدیل خاصی نداریم، این عدد از جمع مارجین موردنیاز (Required Margin) همه موقعیت‌های باز به دست می‌آید.
اگر فقط یک موقعیت باز داشته باشید، در همین مدل، مارجین درگیر حساب همان مارجین موردنیاز آن موقعیت است. اگر چند موقعیت داشته باشید، سهم همه آن‌ها وارد محاسبه می‌شود.
واژه «درگیر» به این معناست که این مقدار از ظرفیت حساب، برای الزام مارجین استفاده شده و نمی‌توان همان ظرفیت را دوباره برای یک موقعیت مستقل دیگر مصرف کرد. این اصطلاح به معنی پرداخت کارمزد یا ثبت زیان نیست.
پاسخ سریع: مارجین درگیر (Used Margin) مجموع وجه تضمین لازم برای پشتیبانی از موقعیت‌ها و تعهدات مشمول مارجین در سطح حساب است. در یک مدل ساده که موقعیت‌ها مستقل‌اند و سفارش معلق یا تعدیل خاصی وجود ندارد، این عدد از جمع مارجین موردنیاز (Required Margin) موقعیت‌های باز به دست می‌آید.
برای مثال، اگر سه موقعیت به‌ترتیب به ۳۳۰، ۲۰۰ و ۲۵۰ دلار مارجین نیاز داشته باشند، مارجین درگیر حساب برابر با ۷۸۰ دلار خواهد بود. با بستن یکی از موقعیت‌ها، الزام مارجین آن ممکن است آزاد شود؛ اما این تغییر به معنی کسب سود یا اضافه‌شدن همان مبلغ به مانده حساب نیست.
تفاوت Required Margin و Used Margin
مارجین موردنیاز پاسخ یک سؤال در سطح موقعیت است: «برای پشتیبانی از این موقعیت، چه مبلغی لازم است؟»
مارجین درگیر پاسخ یک سؤال در سطح حساب است: «برای مجموعه تعهدات مشمول مارجین حساب، چه مقدار درگیر شده است؟»
در این کاربرد، نباید مارجین لازم برای آخرین معامله را با مجموع مارجین حساب اشتباه گرفت. بازکردن یک موقعیت تازه، الزام موقعیت‌های قبلی را از بین نمی‌برد.
البته نام فیلدها همیشه یکسان نیست. ممکن است در پلتفرم، مجموع حساب با عنوان Margin یا Margin Used نمایش داده شود. مهم است بدانید عدد را در کدام بخش می‌خوانید: مشخصات یک سفارش، یک موقعیت یا خلاصه کل حساب.
مثال: سه موقعیت باز در یک حساب دلاری
حسابی با مانده اولیه ۳,۰۰۰ دلار در نظر بگیرید. سه موقعیت خرید باز می‌کنیم و برای ساده‌سازی، محاسبه مارجین هرکدام را مستقل، با نرخ یکنواخت و بدون تخفیف یا تهاتر خاص فرض می‌کنیم. سفارش معلق هم نداریم.
همه نرخ‌ها و مبلغ‌ها فرضی‌اند؛ نرخ‌های مارجین زیر، شرایط ثابت این جفت‌ارزها نیستند. تبدیل ارز را هم با نرخ واحدِ مشخص‌شده انجام می‌دهیم.
موقعیت اول: EUR/USD
حجم موقعیت ۱۰,۰۰۰ یورو است. نرخ تبدیل هر یورو به دلار حساب را ۱.۱۰۰۰ و نرخ مارجین را ۳ درصد فرض می‌کنیم.
ارزش دلاری موقعیت ۱۱,۰۰۰ دلار و مارجین موردنیاز آن ۳۳۰ دلار است:
10,000 × 1.1000 × 0.03 = 330 USD
موقعیت دوم: USD/JPY
حجم موقعیت ۱۰,۰۰۰ دلار و نرخ مارجین فرضی ۲ درصد است. چون ارز پایه همان ارز حساب است، در این مدل نیازی به تبدیل مبلغ پایه به ارز دیگری نداریم.
10,000 × 0.02 = 200 USD
موقعیت سوم: GBP/USD
حجم موقعیت ۵,۰۰۰ پوند است. نرخ تبدیل هر پوند به دلار را ۱.۲۵۰۰ و نرخ مارجین را ۴ درصد فرض می‌کنیم.
ارزش موقعیت به دلار ۶,۲۵۰ دلار و مارجین موردنیاز آن ۲۵۰ دلار است:
5,000 × 1.2500 × 0.04 = 250 USD
اکنون هر سه مبلغ، به یک ارز، یعنی دلار حساب، بیان شده‌اند. آن‌ها را جمع می‌کنیم:
Used Margin = 330 + 200 + 250 = 780 USD
مارجین درگیر حساب ۷۸۰ دلار است. این عدد، مجموع ارزش موقعیت‌ها یا جمع سود و زیان آن‌ها نیست؛ جمع الزام‌های مارجینِ همین مثال است.
با بستن یک موقعیت چه تغییری رخ می‌دهد؟
حالا موقعیت USD/JPY را کاملاً می‌بندیم. فرض می‌کنیم تا این لحظه، سهم مارجین آن ۲۰۰ دلار بوده و مارجین دو موقعیت باقی‌مانده همچنان ۳۳۰ و ۲۵۰ دلار است. سایر قواعد مثال هم تغییر نمی‌کنند.
با حذف الزام موقعیت بسته‌شده، مجموع جدید چنین می‌شود:
Used Margin = 330 + 250 = 580 USD
بنابراین در این مثال، مارجین درگیر از ۷۸۰ به ۵۸۰ دلار کاهش پیدا می‌کند. اما این کاهش، به معنی کسب ۲۰۰ دلار سود نیست.
برای روشن‌شدن تفاوت، فرض کنید USD/JPY با ۴۰ دلار زیان بسته شود و هیچ نتیجه ثبت‌شده، هزینه، واریز یا برداشت دیگری نداشته باشیم. مانده حساب از ۳,۰۰۰ به ۲,۹۶۰ دلار می‌رسد؛ در همان حال، مارجین درگیر به ۵۸۰ دلار کاهش پیدا می‌کند.
این‌ها دو تغییر متفاوت‌اند: زیان ۴۰ دلاری بر مانده ثبت شده و الزام ۲۰۰ دلاریِ موقعیت بسته‌شده برطرف شده است. قرار نیست ۲۰۰ دلار به‌عنوان درآمد به مانده اضافه شود.
بستن بخشی از موقعیت چطور؟
از وضعیت اولیه سه موقعیت، یک سناریوی مستقل را در نظر بگیرید. این بار USD/JPY را نمی‌بندیم؛ به‌جای آن، نصف حجم EUR/USD، یعنی ۵,۰۰۰ یورو، بسته می‌شود.
با فرض ثابت‌ماندن نرخ تبدیل و نرخ مارجین، محاسبه خطی و نبود اثر پلکانی یا تهاتر، مارجین EUR/USD از ۳۳۰ دلار به ۱۶۵ دلار کاهش پیدا می‌کند. دو موقعیت دیگر همچنان ۲۰۰ و ۲۵۰ دلار مارجین لازم دارند.
Used Margin = 165 + 200 + 250 = 615 USD
نتیجه سود و زیانِ بخش بسته‌شده جداگانه محاسبه و ثبت می‌شود. عدد ۱۶۵ دلارِ کاهش مارجین، به‌تنهایی درباره سود یا زیان این خروج چیزی نمی‌گوید.
چرا Used Margin ممکن است تغییر کند؟
بازکردن، افزایش حجم، بستن یا کاهش حجم موقعیت‌ها می‌تواند مجموع مارجین را تغییر دهد. در مدل مستقل و خطیِ مثال، اضافه‌شدن یک موقعیت تازه، سهم مارجین آن را به مجموع اضافه می‌کند.
اما تعداد موقعیت‌ها، تنها عامل نیست. نرخ تبدیل ارز، روش ارزش‌گذاری، نرخ‌های مارجین و عبور از پله‌های حجمی نیز ممکن است روی مبلغ اثر بگذارند. در حساب واقعی باید الزام جاری را دنبال کنید؛ جمع مبلغ‌هایی که فقط روز ورود یادداشت کرده‌اید، الزاماً عدد امروز حساب نیست.
همچنین هر تغییر سود و زیان، به همان اندازه به Used Margin اضافه یا از آن کم نمی‌شود. اثر سود و زیان باز را در ارزش خالص حساب (Equity) دنبال می‌کنیم؛ مارجین درگیر، الزام وجه تضمین را نشان می‌دهد. ممکن است ارزش حساب کاهش پیدا کند، در حالی که مارجین درگیر ثابت مانده باشد.
آیا همیشه می‌توان مبلغ هر معامله را ساده جمع کرد؟
مدل این درس، برای یادگیری رابطه اجزا و مجموع طراحی شده است. در حساب‌های واقعی، پیش از جمع‌زدن باید قواعد محاسبه اعمال شوند.
در حساب نتینگ (Netting Account)، معامله‌های یک نماد می‌توانند به یک موقعیت خالص تبدیل شوند. در حساب هجینگ (Hedging Account)، موقعیت‌های خرید و فروش یک نماد ممکن است هم‌زمان باقی بمانند، اما روش محاسبه مارجینِ حجم‌های پوشش‌دهنده به تنظیمات حساب وابسته است.
ممکن است مارجین بر مبنای سمت بزرگ‌تر یا قواعد خاصِ حجم پوشش‌داده‌شده محاسبه شود. بنابراین خرید و فروش هم‌زمان، خودبه‌خود به معنی مارجین صفر نیست. بستن یکی از سمت‌های یک مجموعه هج‌شده نیز الزاماً همان کاهش ساده‌ای را ایجاد نمی‌کند که در تصویر دیدیم؛ اثر آن باید دوباره طبق قواعد حساب محاسبه شود.
سفارش معلق (Pending Order) هم می‌تواند، بسته به پلتفرم، نوع سفارش و تنظیمات کارگزار، الزام مارجین داشته باشد. پس جمله «هیچ موقعیت بازی ندارم، بنابراین Margin حتماً صفر است» بدون بررسی سفارش‌ها و قواعد حساب، کافی نیست.
برای این درس، لازم نیست محاسبات پیشرفته هج را انجام دهید. کافی است بدانید فرمول جمع ساده، به فروض مشخصی وابسته است و نباید مبلغ فرضیِ مستقلِ هر سفارش را در همه حساب‌ها بدون تعدیل جمع کرد.
این عدد چه چیزی درباره ظرفیت حساب می‌گوید؟
اگر در حساب ۳,۰۰۰ دلاری، Used Margin برابر ۷۸۰ دلار باشد، خودِ درگیرشدن مارجین، Balance را به ۲,۲۲۰ دلار تبدیل نمی‌کند. با فرض نبود سایر ثبت‌ها، مانده همان ۳,۰۰۰ دلار است.
از طرف دیگر، تفاضل مانده و مارجین هم به‌تنهایی پاسخ کاملِ «چقدر ظرفیت باقی مانده؟» نیست؛ سود و زیان باز و اجزای قابل‌اعمال حساب نیز اهمیت دارند. این موضوع را در درس‌های Equity و مارجین آزاد (Free Margin) دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.
Used Margin، سقف زیان یا بودجه پیشنهادی ریسک نیست. عدد پایین‌تر هم به‌تنهایی ثابت نمی‌کند مجموعه معاملات کم‌ریسک است؛ حجم، حرکت قیمت، هم‌جهتی مواجهه‌ها و وضعیت منابع حساب باید جداگانه بررسی شوند.
هنگام خواندن حساب، دو سؤال را جدا نگه دارید: «چه مقدار وجه تضمین لازم است؟» و «حساب در وضعیت فعلی چه ارزشی دارد؟» مارجین درگیر به سؤال اول مربوط است؛ در درس بعد، با Equity سراغ سؤال دوم می‌رویم.
