فرض کنید دو معامله‌گر حسابی با اکوییتی یکسان دارند و هر دو دقیقاً یک حجم از EUR/USD را می‌خرند. اهرم مجاز یکی 20 برابر و دیگری 100 برابر است. اگر قیمت به یک اندازه حرکت کند، آیا سود و زیان معامله‌گر دوم پنج برابر می‌شود؟
با فرض یکسان‌بودن قیمت‌های ورود و خروج و هزینه‌ها، پاسخ منفی است. اهرم مجاز بالاتر، مارجین لازم را تغییر می‌دهد؛ بزرگ‌ترشدن سود و زیان زمانی اتفاق می‌افتد که حجم معامله بزرگ‌تر شود. برای فهم این تفاوت باید اهرم، مارجین و اندازه واقعی معامله را کنار هم ببینیم.
پاسخ سریع: اهرم (Leverage) در فارکس به معامله‌گر امکان می‌دهد موقعیتی با ارزش بیشتر از مارجین اختصاص‌یافته به معامله ایجاد کند. مارجین (Margin) مبلغی است که برای بازکردن و نگهداری موقعیت لازم است. هرچه اهرم قابل‌اعمال بالاتر باشد، در شرایط یکسان معمولاً مارجین کمتری برای یک حجم ثابت نیاز است؛ اما این موضوع به‌خودی‌خود سود یا زیان معامله را تغییر نمی‌دهد. سود و زیان عمدتاً به حجم موقعیت و میزان حرکت قیمت بستگی دارد. بنابراین، اهرم بالاتر زمانی می‌تواند ریسک حساب را افزایش دهد که معامله‌گر از آن برای بازکردن موقعیت بزرگ‌تر استفاده کند.
اهرم چه امکانی ایجاد می‌کند؟
اهرم (Leverage) امکان ایجاد موقعیتی با ارزش بیشتر از سرمایه‌ای است که برای تأمین مارجین آن کنار گذاشته می‌شود. به‌جای تأمین کل ارزش اسمی معامله، بخشی از آن را به‌عنوان وثیقه درگیر می‌کنید.
مثلاً اهرم 100 برابر یعنی در یک مدل ساده، برای موقعیتی به ارزش 100 واحد، 1 واحد مارجین لازم است. این نسبت را معمولاً به شکل 100:1 می‌نویسند؛ در بسیاری از پنل‌های معاملاتی شکل 1:100 را هم می‌بینید. در این درس تعداد «برابر» را هم ذکر می‌کنیم تا منظور روشن باشد.
این امکان، موجودی حساب را صد برابر نمی‌کند. اگر اکوییتی شما 2,000 دلار باشد، با انتخاب اهرم 100 برابر همچنان 2,000 دلار اکوییتی دارید؛ فقط شرایط مارجین اجازه می‌دهد موقعیت بزرگ‌تری ایجاد کنید.
مارجین، مبلغ وثیقه است؛ اهرم، یک نسبت
مارجین لازم (Required Margin) مبلغی است که برای بازکردن معامله باید تأمین شود. نرخ مارجین (Margin Requirement) همین مبلغ را به‌صورت درصدی از ارزش معامله بیان می‌کند.
در یک مدل با نرخ مارجین ثابت و بدون قواعد اضافی:
Required Margin = Position Value ÷ Leverage
Margin Rate (%) = 100 ÷ Leverage
Leverage = 100 ÷ Margin Rate (%)
برای نمونه، اهرم 20 برابر با نرخ مارجین 5% متناظر است؛ اهرم 100 برابر با نرخ 1%. اگر نرخ را به شکل اعشاری وارد کنید، رابطه به شکل Leverage = 1 ÷ Margin Rate نوشته می‌شود؛ یعنی 1 ÷ 0.01 = 100.
با ثابت‌بودن ارزش معامله، هرچه اهرم قابل‌اعمال بالاتر باشد، مارجین لازم کمتر می‌شود. مارجین نیز هزینه خرید معامله یا سقف زیان آن نیست؛ بخشی از منابع حساب است که برای تأمین تعهدات درگیر می‌شود.
ارزش معامله را با ارز حساب محاسبه کنید
حجم یک معامله و ارزش دلاری آن همیشه یک عدد نیستند. ارزش اسمی (Notional Value) نشان می‌دهد موقعیت شما چه ارزشی دارد.
در یک قرارداد استاندارد فارکس، حجم 0.10 لات EUR/USD برابر با 10,000 یورو است. اگر نرخ فرضی EUR/USD برابر با 1.2000 باشد، ارزش این موقعیت به دلار می‌شود:
10,000 EUR × 1.2000 USD/EUR = 12,000 USD
برای حساب دلاری، در مدل ساده این درس، مارجین را از همین ارزش دلاری محاسبه می‌کنیم. تقسیم مستقیم 10,000 یورو بر اهرم و نامیدن نتیجه به‌عنوان «دلار»، واحدها را اشتباه می‌کند؛ نتیجه اولیه یورویی باید به ارز حساب تبدیل شود.
یک معامله ثابت با دو اهرم متفاوت
فرض کنید اکوییتی حساب 2,000 دلار است و فقط یک خرید 0.10 لاتی EUR/USD در نرخ 1.2000 داریم. ارزش اسمی معامله 12,000 دلار است. برای مقایسه، اسپرد، کمیسیون و هزینه نگهداری را صفر می‌گیریم و اعتبار یا سفارش دیگری نداریم.
اگر اهرم قابل‌اعمال 20 برابر باشد
Required Margin = 12,000 ÷ 20 = 600 USD
در لحظه شروع و با فرض نبود سود و زیان شناور، مارجین مصرف‌شده 600 دلار و مارجین آزاد 1,400 دلار است:
Free Margin = 2,000 − 600 = 1,400 USD
اگر اهرم قابل‌اعمال 100 برابر باشد
Required Margin = 12,000 ÷ 100 = 120 USD
در همان شرایط، مارجین مصرف‌شده 120 دلار و مارجین آزاد 1,880 دلار می‌شود:
Free Margin = 2,000 − 120 = 1,880 USD
در هر دو حالت، حجم معامله همچنان 10,000 یورو است. تفاوت 480 دلاری مارجین آزاد، سود جدید نیست؛ فقط مبلغ کمتری به مارجین اختصاص یافته است.
اهرم مجاز با اهرم مؤثر فرق دارد
اهرم مجاز حساب، سقف امکانی است که با توجه به شرایط ابزار و حساب در اختیار دارید. اما اهرم مؤثر (Effective Leverage) نشان می‌دهد واقعاً چه مقدار موقعیت نسبت به اکوییتی ایجاد کرده‌اید.
برای مثال تک‌معامله‌ای ما، با اکوییتی مثبت و هر دو مبلغ به دلار:
Effective Leverage = Position Value ÷ Account Equity
Effective Leverage = 12,000 ÷ 2,000 = 6
پس اهرم مؤثر در شروع معامله، در هر دو حساب 6 برابر است؛ چه مارجین بر پایه اهرم مجاز 20 برابر محاسبه شده باشد، چه 100 برابر.
داشتن امکان استفاده از اهرم 100 برابر به معنی استفاده اجباری از تمام آن نیست. همچنین اهرم مؤثر عدد ثابتی برای تمام مدت معامله نیست؛ ارزش فعلی موقعیت و اکوییتی می‌توانند تغییر کنند.
سود و زیان از کجا بزرگ می‌شود؟
خرید 10,000 یورو را در نرخ 1.2000 در نظر بگیرید. اگر قیمت به 1.1880 برسد، 0.0120 یا 120 پیپ پایین آمده است؛ یعنی افت 1% نسبت به نرخ ورود.
زیان معامله، قبل از هزینه‌ها، برابر است با:
P/L = 10,000 × (1.1880 − 1.2000) = −120 USD
این زیان در هر دو حالت اهرم مجاز 20 و 100 برابر، یکسان است. نسبت آن به اکوییتی اولیه نیز می‌شود:
−120 ÷ 2,000 × 100 = −6%
حالا در حسابی با همان اکوییتی اولیه 2,000 دلار و اهرم مجاز 100 برابر، حجم خرید را به 0.50 لات، یعنی 50,000 یورو، افزایش دهید. ارزش اولیه معامله 60,000 دلار و اهرم مؤثر اولیه 30 برابر می‌شود.
همان افت قیمت، این بار زیان متفاوتی ایجاد می‌کند:
P/L = 50,000 × (1.1880 − 1.2000) = −600 USD
−600 ÷ 2,000 × 100 = −30%
اینجا زیان پنج برابر شده، چون حجم پنج برابر شده است. در حرکت هم‌اندازه به نفع خرید، سود ناخالص هم پنج برابر می‌شود. اهرم مجاز بالاتر می‌تواند امکان انتخاب حجم بزرگ‌تر را فراهم کند؛ انتخاب آن حجم است که حساسیت حساب به حرکت قیمت را بیشتر می‌کند.
مارجین کمتر، به معنی زیان کمتر نیست
در معامله 0.10 لاتی با اهرم مجاز 100 برابر، مارجین اولیه فقط 120 دلار بود. اگر قیمت از 1.2000 به 1.1760 برسد، زیان ناخالص همان حجم 240 دلار می‌شود؛ یعنی بیشتر از مارجین اولیه.
این محاسبه فرض می‌کند معامله تا آن قیمت باز مانده است. در عمل، حد ضرر، شرایط اجرای سفارش و قواعد بستن اجباری حساب می‌توانند مسیر را تغییر دهند. همان‌طور که در درس قبل دیدیم، آستانه استاپ اوت و شیوه اجرای آن باید از شرایط حساب خوانده شود.
اهرم مجاز متفاوت نیز می‌تواند با تغییر مارجین مصرف‌شده، وضعیت حساب نسبت به آن آستانه‌ها را تغییر دهد. بنابراین یکسان‌بودن سود و زیان برای حجم و قیمت‌های یکسان، به معنی یکسان‌بودن تمام شرایط نگهداری معامله نیست.
اهرم نوشته‌شده روی حساب، همیشه برای همه ابزارها اعمال نمی‌شود
ممکن است حساب با اهرم بالایی معرفی شده باشد، اما یک نماد اهرم پایین‌تری داشته باشد. بعضی حساب‌ها نیز مارجین پلکانی دارند؛ با افزایش اندازه موقعیت، بخش‌های مختلف آن می‌توانند نرخ‌های مارجین متفاوتی بگیرند.
به همین دلیل، رابطه ساده «ارزش معامله تقسیم بر عدد اهرم حساب» برای تمام ابزارها و شرایط کافی نیست. مشخصات نماد، نرخ تبدیل ارز و قواعد محاسبه بروکر را بررسی کنید. مارجین موقعیت‌های باز نیز بسته به تنظیمات ممکن است دوباره محاسبه شود.
حجم معامله را از روی مارجین آزاد انتخاب نکنید
اینکه سیستم اجازه بازکردن یک حجم را می‌دهد، نشان نمی‌دهد زیان آن حجم برای حساب قابل‌قبول است. پیش از ورود، این سه مقدار را جداگانه مشخص کنید:
- زیان تقریبی معامله در فاصله حد ضرر، با توجه به حجم و هزینه‌ها؛ حد ضرر معمولی قیمت اجرا را تضمین نمی‌کند.
- مارجین لازم برای همان حجم و وضعیت حساب پس از بازشدن معامله.
- ارزش موقعیت نسبت به اکوییتی و میزان حساسیت حساب به حرکت قیمت.
عدد اهرم به‌تنهایی برای تعیین حجم مناسب کافی نیست. در مثال‌های این درس، دو حساب با اهرم مجاز متفاوت، اهرم مؤثر یکسان داشتند؛ اما دو حجم متفاوت در یک اهرم مجاز، زیان بسیار متفاوتی ایجاد کردند.
در درس بعد، اصطلاحات اصلی مارجین را کنار هم مرور می‌کنیم تا ارتباط آن‌ها روشن‌تر شود.
