اعدادی مثل بالانس، اکوییتی و مارجین آزاد، هرکدام بخش متفاوتی از وضعیت حساب را نشان می‌دهند. دانستن معنی جداگانه آن‌ها مفید است؛ اما برای خواندن درست حساب باید ارتباطشان را هم بشناسید.
این درس یک مرجع مرور سریع است. تعریف‌ها و مثال‌ها بر پایه یک حساب ساده فارکس نوشته شده‌اند. در مثال عددی، اعتبار یا بونوس، وجوه مسدودشده، سفارش در انتظار و هزینه اضافی نداریم. در حساب واقعی، نحوه ثبت کمیسیون، سواپ و اعتبار می‌تواند جزئیات محاسبه را تغییر دهد.
پاسخ سریع: بالانس، اکوییتی، سود و زیان شناور، مارجین مصرف‌شده و مارجین آزاد، هرکدام بخش متفاوتی از وضعیت حساب معاملاتی را نشان می‌دهند. بالانس مبالغ ثبت‌شده در حساب را منعکس می‌کند؛ اکوییتی با درنظرگرفتن سود و زیان شناور، ارزش فعلی حساب را نشان می‌دهد. مارجین مصرف‌شده برای نگهداری موقعیت‌ها درگیر است و مارجین آزاد از تفاضل اکوییتی و مارجین مصرف‌شده به دست می‌آید. سطح مارجین نیز نسبت اکوییتی به مارجین مصرف‌شده است و برای ارزیابی وضعیت حساب در مقایسه با آستانه‌های مارجین کال و استاپ اوت به کار می‌رود.
بالانس یا موجودی حساب (Balance)
بالانس حاصل واریزها، برداشت‌ها، سود و زیان تحقق‌یافته و سایر مبالغ ثبت‌شده در حساب است. واحد آن ارز حساب است؛ مثلاً دلار.
سود و زیان شناور معاملات باز، به‌خودی‌خود جزو بالانس نیست. بااین‌حال، ثبت هزینه‌ای مثل کمیسیون می‌تواند حتی هنگام بازبودن معامله بالانس را تغییر دهد. پس «تا معامله بسته نشود، بالانس تحت هیچ شرایطی تغییر نمی‌کند» تعبیر دقیقی نیست.
سود و زیان شناور (Unrealized P/L یا Floating P/L)
نتیجه فعلی معاملات باز است و با تغییر قیمت تغییر می‌کند. مثبت‌بودن آن یعنی معاملات باز در مجموع سود دارند؛ منفی‌بودنش یعنی در مجموع زیان دارند.
این نتیجه هنوز با بستن معامله قطعی نشده، اما در محاسبه ارزش فعلی حساب اثر دارد. در پلتفرم، به تفاوت نتیجه ناخالص و خالصِ هزینه‌ها توجه کنید تا کمیسیون یا سواپ را دوباره حساب نکنید.
سود و زیان تحقق‌یافته (Realized P/L)
نتیجه بخشی از معامله یا کل معامله است که بسته شده است. این نتیجه، همراه با هزینه‌های مربوط، در حساب ثبت می‌شود.
بستن بخشی از حجم می‌تواند مقداری از سود و زیان را تحقق‌یافته کند، درحالی‌که باقی حجم هنوز سود و زیان شناور دارد. همچنین تغییر بالانس همیشه معادل نتیجه معاملات نیست؛ واریز و برداشت هم آن را تغییر می‌دهند.
اکوییتی یا ارزش فعلی حساب (Equity)
اکوییتی وضعیت فعلی حساب را با درنظرگرفتن نتیجه معاملات باز نشان می‌دهد. در مدل ساده این درس:
Equity = Balance + Floating P/L
مثلاً با بالانس 2,500 دلار و زیان شناور 300 دلار:
Equity = 2,500 + (−300) = 2,200 USD
در حساب دارای اعتبار، کمیسیون مسدودشده یا تعدیلات دیگر، باید تعریف و اجزای اکوییتی همان پلتفرم را بخوانید.
مارجین (Margin)
وثیقه لازم برای ایجاد یا نگهداری موقعیت معاملاتی است. مارجین، کارمزد خرید معامله یا سقف زیان نیست. درگیرشدن آن هم به معنی کم‌شدن همان مبلغ از بالانس به‌عنوان هزینه نیست.
وقتی پلتفرم عددی با عنوان Margin نشان می‌دهد، از تعریف همان بخش مطمئن شوید؛ ممکن است منظور مارجین مصرف‌شده کل حساب باشد.
نرخ مارجین (Margin Requirement)
در کاربرد این درس، درصدی از ارزش اسمی موقعیت است که باید به‌عنوان مارجین تأمین شود؛ مثلاً 2%.
این درصد را با مبلغ دلاری مارجین اشتباه نگیرید. واژه Margin Requirement در بعضی اسناد برای «مبلغ لازم» هم به کار می‌رود؛ واحد کنار عدد روشن می‌کند منظور درصد است یا پول.
مارجین لازم برای معامله (Required Margin)
مبلغ مارجین موردنیاز یک معامله است. در مدل ساده با نرخ ثابت:
Required Margin = Position Value × Margin Rate
مثلاً برای موقعیتی به ارزش 20,000 دلار با نرخ 2%:
Required Margin = 20,000 × 0.02 = 400 USD
ارزش موقعیت و مبلغ نهایی مارجین باید به ارز درست محاسبه شوند. همچنین مارجین اولیه (Initial Margin) و حداقل مارجین نگهداری (Maintenance Margin) در همه قراردادها لزوماً یکسان نیستند.
مارجین مصرف‌شده (Used Margin)
مجموع مبلغی است که طبق قواعد حساب برای مارجین درگیر شده است. اگر در مثال ساده ما دو معامله به‌ترتیب 400 و 200 دلار مارجین مصرف کنند:
Used Margin = 400 + 200 = 600 USD
در حساب واقعی، سفارش‌های در انتظار، معاملات دوطرفه و روش محاسبه مارجین می‌توانند روی این عدد اثر بگذارند؛ همیشه نباید آن را جمع ساده مارجین مستقل همه معاملات فرض کرد.
مارجین آزاد (Free Margin)
بخش باقی‌مانده اکوییتی پس از کسر مارجین مصرف‌شده است:
Free Margin = Equity − Used Margin
با اکوییتی 2,200 دلار و مارجین مصرف‌شده 600 دلار:
Free Margin = 2,200 − 600 = 1,600 USD
این عدد ظرفیت باقی‌مانده برای تأمین مارجین را نشان می‌دهد؛ وجود آن به‌تنهایی به معنی مناسب‌بودن یک معامله جدید نیست. منفی‌شدن مارجین آزاد هم الزاماً به معنی منفی‌شدن اکوییتی نیست؛ مثلاً 500 − 600 = −100، درحالی‌که اکوییتی هنوز مثبت است.
سطح مارجین (Margin Level)
نسبت اکوییتی به مارجین مصرف‌شده، به‌صورت درصد است:
Margin Level = (Equity ÷ Used Margin) × 100
برای همین حساب:
Margin Level = (2,200 ÷ 600) × 100 ≈ 366.67%
این عدد «درصد سود حساب» نیست. فرمول وقتی قابل محاسبه است که مارجین مصرف‌شده بیشتر از صفر باشد. اگر مارجین مصرف‌شده صفر شود، نتیجه این تقسیم تعریف نمی‌شود؛ نباید آن را سطح مارجین صفر درصد تعبیر کرد.
آستانه مارجین کال (Margin Call Level)
حدی است که وضعیت حساب برای تشخیص کمبود مارجین یا هشدار با آن مقایسه می‌شود. مثلاً ممکن است در یک حساب با تعریف درصدی، این آستانه 100% باشد. این عدد قانون ثابت همه بروکرها نیست.
«سطح مارجین» عدد فعلی حساب است؛ «آستانه مارجین کال» قاعده‌ای برای ارزیابی آن عدد است. بعضی سامانه‌ها آستانه‌ها را با مبلغ پولی یا شاخص دیگری تعریف می‌کنند.
مارجین کال (Margin Call)
وضعیتی است که طبق شرایط حساب، کمبود مارجین یا هشدار مربوط به آن فعال شده است. با خود عدد آستانه تفاوت دارد.
این وضعیت ممکن است محدودیت‌هایی ایجاد کند، اما نباید از نام آن نتیجه گرفت که حتماً تماس یا پیامی دریافت می‌کنید یا زمان مشخصی برای اقدام دارید. دریافت‌نکردن پیام، دلیل برقرارنبودن شرایط بستن اجباری نیست.
آستانه استاپ اوت (Stop Out Level)
حدی است که رسیدن به آن یا عبور از آن، مطابق تعریف قرارداد، شرط آغاز بستن اجباری را فعال می‌کند. برای نمونه، یک حساب فرضی ممکن است آستانه درصدی 50% داشته باشد.
این آستانه می‌تواند با آستانه مارجین کال متفاوت باشد. جزئیات حساب ممکن است شرایط دیگری نیز برای بستن معاملات تعریف کند؛ یک درصد به‌تنهایی تمام قواعد را توضیح نمی‌دهد.
استاپ اوت (Stop Out)
فرایند بستن اجباری معاملات طبق قواعد مارجین حساب است. ممکن است معامله‌ای کامل بسته شود یا بخشی از حجم آن کاهش پیدا کند. ترتیب انتخاب معاملات هم در همه حساب‌ها یکسان نیست.
استاپ اوت با حد ضرری که خودتان برای معامله تعیین می‌کنید تفاوت دارد و به‌تنهایی تضمین قیمت اجرا یا جلوگیری از موجودی منفی نیست.
اهرم مجاز و اهرم مؤثر (Leverage و Effective Leverage)
اهرم مجاز، امکان ایجاد موقعیت نسبت به مارجین لازم را مشخص می‌کند. در مدل ثابت، اهرم 50 برابر با نرخ مارجین 2% متناظر است:
Leverage = 1 ÷ 0.02 = 50
اما اهرم مؤثر در یک حساب تک‌معامله‌ای با اکوییتی مثبت، از تقسیم ارزش فعلی موقعیت به ارز حساب بر اکوییتی به دست می‌آید. داشتن اهرم مجاز بالا به معنی استفاده از همه آن نیست؛ حجم موقعیت و اکوییتی را هم باید ببینید.
وقتی معاملات بسته می‌شوند، چه اتفاقی می‌افتد؟
به مثال همین درس برگردیم: بالانس 2,500 دلار، زیان شناور 300 دلار، اکوییتی 2,200 دلار و مارجین مصرف‌شده 600 دلار بود.
اگر هر دو معامله دقیقاً با همان نتیجه بسته شوند و هزینه یا تغییر قیمت دیگری نداشته باشیم، زیان شناور تحقق‌یافته می‌شود. بالانس به 2,200 دلار می‌رسد، سود و زیان شناور صفر می‌شود و اکوییتی همچنان 2,200 دلار می‌ماند.
با نبود معامله یا سفارش مارجین‌گیر دیگری، مارجین مصرف‌شده صفر و مارجین آزاد 2,200 دلار می‌شود. آزادشدن 600 دلار مارجین، سود تازه ایجاد نکرده است؛ فقط منابع حساب دیگر برای آن معاملات درگیر نیستند.
در درس بعد، راه‌های کاهش احتمال مارجین کال را بررسی می‌کنیم.
