درس سی و یکم: سود و زیان تحقق‌نیافته یا شناور چیست؟

معامله‌ای باز دارید و روی صفحه، 60 دلار سود می‌بینید. چند دقیقه بعد، همان معامله 40 دلار زیان نشان می‌دهد. هنوز هیچ بخشی از آن را نبسته‌اید. کدام عدد، نتیجه معامله است؟

هر دو عدد، وضعیت معامله را در زمان متفاوتی نشان داده‌اند؛ اما هیچ‌کدام هنوز نتیجه ثبت‌شده خروج نبوده‌اند. این همان تفاوت سود و زیان شناور با سود و زیان تحقق‌یافته است.

در این درس، مثال‌ها مربوط به معاملات مارجینی رایج فارکس‌اند. مبلغ‌ها فرضی هستند و هر جا هزینه یا تبدیل ارز را وارد محاسبه نکرده‌ایم، آن را مشخص می‌کنیم.

پاسخ سریع: سود و زیان تحقق‌نیافته (Unrealized P/L) یا سود و زیان شناور (Floating P/L)، نتیجه فعلی یک موقعیت معاملاتی باز است که بر اساس قیمت جاری محاسبه می‌شود و هنوز با بستن آن حجم، تحقق پیدا نکرده است. این عدد با تغییر قیمت بازار می‌تواند از سود به زیان یا برعکس تغییر کند. پس از بستن تمام یا بخشی از معامله، نتیجه مربوط به حجم بسته‌شده به سود و زیان تحقق‌یافته (Realized P/L) تبدیل می‌شود. سود و زیان شناور بر ارزش خالص حساب (Equity) اثر می‌گذارد، حتی اگر هنوز در مانده حساب (Balance) ثبت نشده باشد.

Unrealized P/L و Floating P/L چه معنایی دارند؟

عبارت سود و زیان (Profit and Loss) را معمولاً به شکل P/L می‌بینید. عدد مثبت، سود و عدد منفی، زیان را نشان می‌دهد.

سود و زیان تحقق‌نیافته (Unrealized P/L)، نتیجه فعلیِ بخش باز موقعیت است؛ نتیجه‌ای که بر اساس قیمت ارزش‌گذاری جاری محاسبه می‌شود و هنوز با بستن آن حجم، تحقق پیدا نکرده است.

به همین عدد، در این کاربرد سود و زیان شناور (Floating P/L) هم می‌گویند. این دو اصطلاح معمولاً به یک مفهوم اشاره دارند؛ «شناور» تأکید می‌کند که نتیجه موقعیت باز می‌تواند با تغییر قیمت و سایر عوامل محاسبه، تغییر کند.

اگر نتیجه مثبت باشد، سود شناور (Floating Profit) داریم و اگر منفی باشد، زیان شناور (Floating Loss). یک معامله ممکن است در طول عمر خود چند بار بین این دو حالت جابه‌جا شود.

این عدد، تصویری از وضعیت فعلی است؛ مبلغ دقیقِ حاصل از خروج، به قیمت اجرای واقعی و هزینه‌های قابل‌اعمال هم وابسته است.

نتیجه شناورِ معامله خرید چگونه محاسبه می‌شود؟

فرض کنید 20,000 یورو از EUR/USD را خریده‌اید؛ یعنی با فرض لات استاندارد 100,000 واحدی، حجم شما 0.20 لات است. قیمت اجرای خرید شما 1.1000 بوده و حساب هم دلاری است.

برای ارزش‌گذاری معمولِ موقعیت خرید، قیمت Bid جاری اهمیت دارد؛ چون خروج از خرید با فروش انجام می‌شود. قیمت اجرای ورود را داریم و آن را با قیمت فعلیِ سمت خروج مقایسه می‌کنیم.

اگر Bid فعلی 1.1030 باشد، سود ناشی از اختلاف قیمت چنین است:

20,000 × (1.1030 − 1.1000) = +60 USD

یعنی 30 پیپ حرکت مساعد رخ داده و ارزش هر پیپ در این حجم 2 دلار است. حاصل، 60 دلار سود شناور پیش از کمیسیون و هزینه نگهداری است.

حالا فرض کنید معامله همچنان باز بماند و Bid به 1.0980 برسد:

20,000 × (1.0980 − 1.1000) = -40 USD

موقعیت اکنون 20 پیپ خلاف جهت ورود قرار دارد و 40 دلار زیان شناور نشان می‌دهد. سود 60 دلاریِ قبلی در حساب ذخیره نشده بود که با ادامه معامله حفظ شود.

اگر بعداً Bid به 1.1020 برگردد، نتیجه شناور همین حجم 40 دلار سود خواهد بود. نمودار زیر چند نقطه فرضی از این مسیر را نشان می‌دهد؛ توصیه‌ای درباره زمان خروج نیست.

در تصویر، فرض کرده‌ایم تمام موقعیت در نرخ 1.1020 بسته شود و کمیسیون یا هزینه نگهداری نداشته باشد. پس از آن، حرکت‌های بعدی بازار، نتیجه ناشی از اختلاف قیمتِ همین معامله بسته‌شده را تغییر نمی‌دهند.

در معامله فروش، جهت تفاضل برعکس می‌شود

در موقعیت فروش (Short Position)، کاهش قیمت به نفع موقعیت است. برای محاسبه نتیجه، قیمت جاریِ سمت خروج را از قیمت اجرای ورود کم می‌کنیم و حاصل را در حجم واحدی ضرب می‌کنیم.

در یک مثال مستقل، فرض کنید 15,000 یورو از EUR/USD را در نرخ 1.2500 فروخته‌اید. برای ارزش‌گذاری معمولِ فروش، قیمت Ask اهمیت دارد؛ چون خروج با خرید انجام می‌شود.

اگر Ask فعلی 1.2480 باشد:

15,000 × (1.2500 − 1.2480) = +30 USD

اگر به‌جای آن Ask به 1.2520 برسد:

15,000 × (1.2500 − 1.2520) = -30 USD

هر دو نتیجه، تا وقتی این حجم باز باشد، شناورند. علامت مثبت یا منفی، به جهت معامله، قیمت ورود و قیمت سمت خروج وابسته است؛ صرفِ بالارفتن قیمت، برای همه معامله‌ها سود ایجاد نمی‌کند.

فرمول این مثال‌ها، حجم را بر حسب واحد ارز پایه می‌گیرد، نه عدد لات. نتیجه اولیه نیز به ارز مظنه (Quote Currency) است. در EUR/USD این ارز دلار است؛ اگر ارز حساب با ارز مظنه فرق کند، تبدیل به ارز حساب هم لازم می‌شود.

این فرمول را بدون بررسی مشخصات قرارداد به طلا، شاخص‌ها یا هر نماد دیگری تعمیم ندهید؛ اندازه قرارداد و روش محاسبه آن نماد اهمیت دارند.

چه زمانی نتیجه تحقق‌یافته می‌شود؟

سود و زیان تحقق‌یافته (Realized P/L)، نتیجه مربوط به حجمی است که بسته شده و نتیجه آن طبق سازوکار حساب ثبت می‌شود.

برای مثال، اگر خرید 20,000 یورویی با ورود 1.1000 را به‌طور کامل در 1.1020 ببندید، نتیجه اختلاف قیمت 40 دلار سود تحقق‌یافته است. با فرض مانده اولیه 1,000 دلار، نبود سایر معاملات، هزینه‌ها یا ثبت‌ها، مانده حساب (Balance) به 1,040 دلار می‌رسد و از این موقعیت، سود و زیان بازی باقی نمی‌ماند.

اگر همین موقعیت به‌جای آن در 1.0980 بسته شود، 40 دلار زیان تحقق می‌یابد و مانده به 960 دلار می‌رسد. این دو، دو سناریوی مستقل‌اند.

ثبت نتیجه به معنی ایجاد دوباره سود یا زیان نیست. اثر قیمت پیش از خروج در وضعیت جاری حساب دیده می‌شد؛ پس از خروج، نتیجه حجم بسته‌شده در مانده منعکس می‌شود. نباید همان زیان را یک‌بار در محاسبه نتیجه باز و بار دیگر پس از ثبت، دوباره از ارزش حساب کم کرد.

اگر فقط نصف معامله را ببندیم چه می‌شود؟

در بستن بخشی از موقعیت (Partial Close)، فقط نتیجه حجم بسته‌شده تحقق پیدا می‌کند. حجم باقی‌مانده همچنان در معرض تغییر قیمت است.

این بار یک سناریوی جدا با مانده اولیه 1,000 دلار در نظر بگیرید: همان خرید 20,000 یورو با ورود 1.1000 هنوز باز است و Bid فعلی 1.1030 است. سود شناور کل موقعیت 60 دلار است.

اگر 10,000 یورو، یعنی نصف حجم، دقیقاً در همین نرخ بسته شود، نتیجه آن بخش 30 دلار سود تحقق‌یافته خواهد بود. مانده حساب به 1,030 دلار می‌رسد. روی 10,000 یوروی باقی‌مانده هم، در همان لحظه و نرخ، 30 دلار سود شناور داریم.

با فرض نبود هزینه، اعتبار و سایر ثبت‌ها، ارزش خالص حساب (Equity) هم قبل و هم بلافاصله پس از این خروج جزئی، 1,060 دلار است. فقط محل نمایش بخشی از نتیجه تغییر کرده است.

اگر پس از این خروج جزئی، Bid به 1.1010 کاهش پیدا کند، سود شناور حجم باقی‌مانده به 10 دلار می‌رسد. آن 30 دلار نتیجه ثبت‌شده از حرکت قیمتِ حجم باز تغییر نمی‌کند. در این لحظه، جمع نتیجه ثبت‌شده و باز، 40 دلار سود و Equity برابر 1,040 دلار است.

بنابراین بستن نصف معامله، به معنی ثبت کل سودی که پیش از خروج روی صفحه دیده‌اید نیست. برای خواندن نتیجه، حجم بسته‌شده و حجم باز را جدا دنبال کنید.

«تحقق‌نیافته» به معنی بی‌اثر نیست

این جمله که «تا نبندم، ضرر نکرده‌ام» می‌تواند وضعیت حساب را پنهان کند. زیان باز هنوز در Balance به‌عنوان نتیجه خروج ثبت نشده، اما بر ارزش جاری حساب اثر دارد و می‌تواند منابع پشتیبان موقعیت‌ها را کاهش دهد.

برای نمونه، اگر Balance برابر 1,000 دلار و مجموع زیان باز 300 دلار باشد، با فرض نبود هزینه، اعتبار و سایر اجزا، Equity 700 دلار است. ثابت‌بودن مانده، این کاهش را از بین نمی‌برد.

همچنین بازگشت قیمت تضمین‌شده نیست و وضعیت مارجین حساب ممکن است پیش از خروج دستی، به بستن اجباری موقعیت منجر شود. معیارهای آن را در درس‌های مارجین بررسی می‌کنیم.

سود باز هم مبلغ تضمین‌شده خروج نیست. قیمت اجرا، لغزش (Slippage) و هزینه‌ها می‌توانند باعث تفاوت نتیجه نهایی با آخرین عدد نمایش‌داده‌شده شوند.

عدد P/L همه هزینه‌ها را در بر می‌گیرد؟

پیش از مقایسه عددها، ببینید پلتفرم چه چیزی را نمایش می‌دهد. نتیجه ناخالص (Gross P/L) و نتیجه خالص (Net P/L) لزوماً یک عدد نیستند؛ کمیسیون، سواپ و هزینه تبدیل ارز ممکن است جداگانه یا در نتیجه خالص نمایش داده شوند.

مثلاً اگر نتیجه اختلاف قیمت معامله بسته‌شده 40 دلار سود باشد و جمع هزینه‌های جداگانه آن 6 دلار باشد، سهم خالص معامله از تغییر حساب 34 دلار سود است. اگر بخشی از کمیسیون قبلاً هنگام ورود ثبت شده، زمان‌بندی تغییر Balance با این محاسبه کل فرق می‌کند؛ آن را دوباره کسر نکنید.

وقتی قیمت واقعی ورود و قیمت سمت خروج را در فرمول استفاده می‌کنید، اثر اختلاف این دو قیمت، از جمله اثر اسپرد، در نتیجه حضور دارد. نباید همان اسپرد را دوباره بدون دلیل به‌عنوان هزینه جدا کم کنید.

برای چند موقعیت باز نیز، پس از تبدیل نتیجه‌ها به ارز حساب و رعایت یک روش یکسان برای هزینه‌ها، نتیجه‌ها را با علامتشان جمع می‌کنیم. مثلاً 80 دلار سود باز و 50 دلار زیان باز، در مجموع 30 دلار سود باز هستند؛ نه 130 دلار.

برای خواندن حساب، هم نتیجه ثبت‌شده را ببینید و هم نتیجه حجم‌های باز را. تفاوت این دو، پایه فهم Balance و Equity و سپس مارجین است. درس بعد به مارجین موردنیاز هر موقعیت اختصاص دارد.