وقتی روی Buy در EUR/USD کلیک می‌کنید، آیا یورو وارد حساب بانکی شما می‌شود؟ وقتی Sell می‌زنید، چطور چیزی را می‌فروشید که از قبل نداشته‌اید؟
پاسخ به نوع محصولی بستگی دارد که معامله می‌کنید. «فارکس» نام بازار ارز است، اما همه راه‌های دسترسی به این بازار ساختار یکسانی ندارند. تبدیل ارز در بانک با باز کردن یک قرارداد اهرمی روی نرخ ارز تفاوت دارد، حتی اگر هر دو با نمادی مثل EUR/USD توصیف شوند.
تمرکز این درس بر معاملات خردِ بدون تحویل ارز است؛ به‌ویژه قرارداد مابه‌التفاوت ارزی (Forex CFD). برای شناخت حساب خودتان، باید نوع قرارداد را از اسناد بروکر پیدا کنید.
پاسخ سریع: در معاملات خرد فارکس، چیزی که معامله می‌کنید به نوع محصول و قرارداد بستگی دارد. اگر ارز را واقعاً تبدیل کنید، مبلغ ارزی دریافت‌شده می‌تواند در حساب شما قرار بگیرد و قابل‌استفاده یا انتقال باشد. اما در قرارداد مابه‌التفاوت ارزی (Forex CFD) معمولاً مالک ارزِ مبنا نمی‌شوید؛ بلکه از تغییر نرخ جفت‌ارز سود یا زیان می‌گیرید. بنابراین پیش از معامله باید نوع قرارداد، اندازه موقعیت، مارجین و شرایط تسویه را در اسناد بروکر بررسی کنید.
اول، تبدیل واقعی ارز را در نظر بگیرید
فرض کنید برای پرداخت یک هزینه، به 10000 یورو نیاز دارید. نرخ تبدیل را 1.0800 دلار به‌ازای هر یورو فرض می‌کنیم. با کنار گذاشتن کارمزد تبدیل، برای دریافت این مقدار یورو، 10800 دلار می‌پردازید:
10000 × 1.0800 = 10800 USD
پس از انجام و تسویه تبدیل، مبلغ یورویی در اختیار شما قرار می‌گیرد. این دریافت الزاماً به معنی تحویل اسکناس نیست؛ می‌تواند به‌صورت اعتبار در حساب یورویی باشد که امکان استفاده یا انتقال آن را دارید.
در تعریف آماری BIS، معامله نقدی ارز یا اسپات (Spot) شامل مبادله دو ارز با نرخ توافق‌شده و تسویه در فاصله حداکثر دو روز کاری است. بنابراین «تحویل واقعی ارز» را نباید فقط به جابه‌جایی اسکناس محدود کرد.
در CFD ارزی، قرارداد روی تغییر نرخ دارید
حالا فرض کنید به‌جای تبدیل دلار به یورو، یک موقعیت خرید CFD روی EUR/USD باز می‌کنید. این قرارداد به شما امکان می‌دهد از تغییر نرخ یورو در برابر دلار سود یا زیان بگیرید، بدون اینکه مبلغ یوروییِ متناظر با اندازه موقعیت به شما تحویل داده شود.
برای مثال، نمایش اندازه موقعیت «10000 یورو» به این معنا نیست که می‌توانید آن 10000 یورو را برای پرداخت هزینه یا انتقال بانکی برداشت کنید. این عدد، اندازه مواجهه شما با تغییر نرخ را مشخص می‌کند.
CFD یکی از انواع ابزار مشتقه (Derivative) است. ارزش یک ابزار مشتقه از یک دارایی، نرخ یا متغیر مبنا تأثیر می‌گیرد. در مثال ما، نرخ EUR/USD مبنای محاسبه نتیجه قرارداد است.
خود قرارداد، حقوق و تعهدات مالی ایجاد می‌کند. نداشتن مالکیت ارزِ مبنا به معنی غیرواقعی بودن تعهد پرداخت نیست. راهنمای رسمی MoneySense هم CFD را قراردادی برای معامله تغییرات قیمت، بدون مالکیت یا تحویل دارایی مبنا معرفی می‌کند.
پس Buy و Sell دقیقاً چه معنایی دارند؟
خرید یا لانگ (Buy / Long) در CFD ارزی، موقعیتی است که افزایش نرخ جفت‌ارز به نفع آن تمام می‌شود. اگر EUR/USD را بخرید، بالا رفتن تعداد دلار لازم برای خرید هر یورو، در جهت موقعیت شماست.
فروش یا شورت (Sell / Short) موقعیتی است که کاهش نرخ جفت‌ارز به نفع آن تمام می‌شود. برای باز کردن این قرارداد، لازم نیست از قبل مبلغ یوروییِ متناظر با اندازه موقعیت را برای تحویل داشته باشید. همچنین با باز کردن موقعیت فروش، کل ارزش اسمی قرارداد به‌عنوان پول قابل‌برداشت به شما پرداخت نمی‌شود.
در اینجا سود و زیان از تغییر نرخ و اندازه موقعیت محاسبه می‌شود. در ساختار CFD، خرید با معامله معکوس بسته می‌شود و فروش با خرید معکوس؛ باید از سازوکار بستن همان موقعیت استفاده کنید.
اندازه موقعیت با پول پرداختی برای خرید ارز فرق دارد
همان موقعیت خرید با اندازه 10000 یورو و نرخ ورود 1.0800 را در نظر بگیرید. ارزش اسمی دلاری آن هنگام ورود برابر با 10800 دلار است.
اگر نرخ مارجین را در این مثال 2% فرض کنیم، مارجین لازم برابر می‌شود با:
10800 × 2% = 216 USD
این 216 دلار از ظرفیت حساب برای پشتیبانی از موقعیت کنار گذاشته می‌شود. پرداخت آن باعث نمی‌شود مالک 10000 یوروی قابل‌انتقال شوید. سود و زیان موقعیت هم براساس اندازه کامل 10000 یورو تغییر می‌کند.
الزامات واقعی مارجین به قرارداد و شرایط بروکر بستگی دارد. طبق توضیح ASIC، در CFD اهرمی، تغییر سود و زیان به ارزش کامل موقعیت وابسته است؛ مارجین، بخشی از آن ارزش است.
یک مثال از نتیجه قرارداد
فرض کنید حساب شما دلاری است و خرید 10000 یورو را در قیمت اجرایی Ask برابر با 1.0800 باز کرده‌اید. سپس همان موقعیت در قیمت اجرایی Bid برابر با 1.0850 بسته می‌شود.
اختلاف نرخ برابر با 0.0050 دلار برای هر یورو است. بنابراین نتیجه ناشی از اختلاف قیمت‌های اجراشده چنین است:
10000 × (1.0850 − 1.0800) = 50 USD
در این مثال، 50 دلار سود ایجاد شده است. پس از بسته شدن قرارداد، قرار نیست بروکر علاوه بر این نتیجه، 10000 یورو هم به شما تحویل دهد.
اگر همین خرید در Bid برابر با 1.0750 بسته شود، نتیجه به‌جای سود، 50 دلار زیان است:
10000 × (1.0750 − 1.0800) = −50 USD
فرض می‌کنیم موقعیت در قیمت‌های گفته‌شده بسته شده است. کمیسیون و هزینه نگهداری را در محاسبه نیاورده‌ایم. اثر فاصله خرید و فروش در قیمت‌های اجرایی Ask و Bid وجود دارد و نباید دوباره به‌عنوان هزینه جدا از همین نتیجه کم شود.
همچنین 216 دلار مارجینِ مثال، سقف زیان قرارداد نیست. قواعد حساب و حمایت‌های قابل‌اعمال را باید جداگانه بررسی کرد.
طرف قرارداد شما چه کسی است؟
در مدل معاملات خرد OTC که ارائه‌دهنده، طرف قرارداد است، تعهدات ناشی از معامله میان شما و همان ارائه‌دهنده برقرار می‌شود. CFTC هم در توضیح این مدل تأکید می‌کند که مشتری با دیلر معامله می‌کند. ازاین‌رو، اجرای سفارش، شرایط قرارداد و توان طرف مقابل برای انجام تعهدات اهمیت دارند.
این توضیح را نباید به تمام ابزارهای ارزی تعمیم داد. قراردادهای بورسی و خدماتی که واقعاً تبدیل و تحویل ارز انجام می‌دهند، باید براساس ساختار خودشان بررسی شوند. حتی راهنمای NFA، معاملات دارای تحویل واقعی را در تعریف دامنه مقررات فارکس موردبحث از برخی معاملات اهرمی جدا می‌کند.
آیا نام Spot روی پلتفرم کافی است؟
ممکن است محصولی با عنوان فارکس اسپات چرخشی (Rolling Spot Forex) ببینید. در برخی ساختارها، قرارداد به‌طور خودکار تمدید می‌شود و هدف آن گرفتن موقعیت روی تغییر نرخ است. ESMA توضیح داده است که بعضی محصولات با این ویژگی‌ها در تعریف CFD موردنظر آن قرار می‌گیرند.
پس کلمه Spot به‌تنهایی ثابت نمی‌کند در پایان معامله، ارز قابل‌انتقال دریافت خواهید کرد. همچنین قراردادهای خرد در همه کشورها نام و طبقه‌بندی حقوقی یکسانی ندارند. نام محصول را همراه با مشخصات و شرایط تسویه آن بخوانید.
پیش از معامله، این موارد را روشن کنید
● نام دقیق محصول و نوع قرارداد در اسناد حساب چیست؟
● آیا ارز واقعاً به حساب ارزی قابل‌استفاده یا انتقال تحویل می‌شود؟
● اندازه قرارداد، ارزش اسمی و مارجین هرکدام چقدرند؟
● سود و زیان با چه روشی و به چه ارزی محاسبه و تسویه می‌شود؟
● طرف حقوقی قرارداد کیست و بستن موقعیت چه شرایط و هزینه‌هایی دارد؟
نماد EUR/USD نرخ مورد معامله را نشان می‌دهد؛ برای شناخت آنچه واقعاً خریده یا فروخته‌اید، باید قرارداد را بشناسید. در درس بعد، سازوکار CFD ارزی را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.
