درس پنجم: چگونه در بازار فارکس معامله می‌کنیم؟

پاسخ سریع: معامله در بازار فارکس از طریق ابزارهای مالی مختلفی انجام می‌شود. معامله‌گران خرد معمولا با استفاده از بروکرها و قراردادهایی مانند فارکس خرده‌فروشی یا CFD روی تغییر قیمت جفت‌ارزها معامله می‌کنند. قراردادهای آتی، اختیار معامله و محصولات ارزی بورسی نیز روش‌های دیگری هستند که ساختار، هزینه و ریسک متفاوتی دارند.

معامله در بازار فارکس چگونه انجام می‌شود؟

تا اینجا آموختیم که فارکس بازار مبادله ارزهاست، ارزها به‌صورت جفت قیمت‌گذاری می‌شوند و بخش اصلی بازار جهانی ارز ساختاری خارج از بورس یا “Over-the-Counter” دارد. اما وقتی کسی می‌گوید «فارکس معامله می‌کنم»، هنوز مشخص نیست از چه ابزار مالی استفاده می‌کند. معامله روی تغییر ارزش ارزها می‌تواند از طریق قراردادهای خرده‌فروشی OTC، قرارداد مابه‌التفاوت، قرارداد آتی، اختیار معامله یا محصولات قابل معامله در بورس انجام شود. این روش‌ها ممکن است معامله‌گر را در معرض تغییرات قیمت یک ارز قرار دهند، اما از نظر مالکیت دارایی، محل معامله، هزینه‌ها، سررسید، اهرم و مقررات یکسان نیستند.

پیش از انتخاب پلتفرم یا بازکردن موقعیت معاملاتی، باید مشخص شود دقیقا چه محصولی معامله می‌شود و چه تعهداتی برای معامله‌گر ایجاد می‌کند.

تفاوت تبدیل ارز با معامله ارز در فارکس چیست؟

تبدیل ارز با معامله ارز برای کسب سود از تغییر قیمت تفاوت دارد. وقتی برای سفر، تجارت یا پرداخت بین‌المللی، ریال، دلار، یورو یا ارز دیگری را تبدیل می‌کنید، هدف شما دریافت و استفاده از ارز موردنظر است. اما در بیشتر معاملات خرده‌فروشی آنلاین، معامله‌گر قصد تحویل‌گرفتن یورو یا تحویل‌دادن دلار را ندارد. او از طریق یک قرارداد مالی در معرض افزایش یا کاهش قیمت جفت‌ارز قرار می‌گیرد و نتیجه معامله از اختلاف قیمت ورود و خروج محاسبه می‌شود. به همین دلیل، نمایش نماد EUR/USD در پلتفرم لزوما به معنای واریز واقعی یورو به حساب معامله‌گر نیست.

در واقع، هدف معامله‌گر از ورود به بازار، کسب سود از تغییرات قیمت در جهت پیش‌بینی‌شده است؛ به این صورت که اگر قیمت در جهت موقعیت خرید یا فروش او حرکت کند، امکان کسب سود وجود دارد و حرکت قیمت در خلاف جهت پیش‌بینی می‌تواند به زیان منجر شود. برای شناخت دقیق‌تر این سازوکار، باید بدانیم که در واقع، چگونه از معامله در فارکس سود می‌کنیم و اختلاف قیمت ورود و خروج چگونه نتیجه مالی معامله را مشخص می‌کند.

معاملات اسپات در بازار فارکس چگونه انجام می‌شوند؟

در بازار نقدی یا اسپات “Spot Market”، دو طرف توافق می‌کنند مقدار مشخصی از یک ارز را با ارز دیگری و براساس نرخ جاری مبادله کنند. تسویه این معاملات معمولا مدت کوتاهی پس از انجام معامله صورت می‌گیرد و زمان دقیق آن به جفت‌ارز و قواعد بازار مربوط بستگی دارد. بانک‌ها، شرکت‌های بزرگ، صندوق‌ها و مؤسسات مالی از بازار اسپات برای پرداخت‌های بین‌المللی، تأمین ارز، سرمایه‌گذاری یا پوشش ریسک استفاده می‌کنند.

معامله‌گران خرد معمولا به بازار عمده‌فروشی اسپات دسترسی مستقیم ندارند و از طریق بروکر یا ارائه‌دهنده خدمات معاملاتی وارد بازار می‌شوند. قراردادی که در حساب معاملاتی آن‌ها ارائه می‌شود، ممکن است از نظر حقوقی، شیوه اجرا و تسویه با معاملات اسپات سازمانی تفاوت داشته باشد. بنابراین، یکسان‌بودن نمودار قیمت به معنای یکسان‌بودن ماهیت قرارداد نیست.

معاملات خرده‌فروشی فارکس چگونه کار می‌کنند؟

در معاملات خرده‌فروشی فارکس (Retail Forex)، معامله‌گران معمولاً از طریق حسابی نزد یک بروکر آنلاین، تغییرات قیمت جفت‌ارزها را معامله می‌کنند. قیمت‌های نمایش‌داده‌شده در پلتفرم بروکر ممکن است از تأمین‌کنندگان نقدینگی و منابع مختلف دریافت و بر اساس مدل قیمت‌گذاری و شرایط معاملاتی آن بروکر ارائه شوند. معامله‌گر می‌تواند موقعیت خرید یا فروش باز کند، اما در بسیاری از این حساب‌ها، مالکیت یا تحویل واقعی ارزهای مورد معامله اتفاق نمی‌افتد. موقعیت معاملاتی نیز معمولاً با ثبت معامله‌ای در جهت مخالف بسته می‌شود و سود یا زیان بر اساس اختلاف قیمت ورود و خروج محاسبه می‌شود.

اگر موقعیت معاملاتی تا روز معاملاتی بعد باز بماند، ممکن است هزینه یا اعتبار شبانه به حساب اعمال شود. این موضوع در ارتباط با مفاهیمی مانند سواپ (Swap) و رول‌اور (Rollover) قرار می‌گیرد. مبلغ سواپ می‌تواند بر اساس جفت‌ارز، جهت معامله، حجم موقعیت، مدت نگهداری آن و شرایط بروکر متفاوت باشد.

دسترسی معامله‌گران خرد به بازار فارکس همیشه به شکل امروزی نبوده است. در گذشته، معاملات عمده ارز و بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های سفته‌بازانه در اختیار بانک‌ها و مؤسسات مالی بزرگ قرار داشت و امکان مشارکت افراد عادی در معاملات آنلاین با سرمایه‌های کوچک‌تر بسیار محدودتر بود. با گسترش اینترنت، ظهور بروکرهای آنلاین و توسعه پلتفرم‌های معاملاتی، شرایط به‌تدریج تغییر کرد و افراد بیشتری توانستند در بازار ارز فعالیت کنند. بررسی تاریخچه فارکس خرد نشان می‌دهد چگونه این بازار از فضایی عمدتاً نهادی به بازاری قابل‌دسترس‌تر برای معامله‌گران فردی تبدیل شد.

بروکر در معاملات فارکس چه نقشی دارد؟

اصطلاح بروکر فارکس برای مدل‌های اجرایی متفاوتی استفاده می‌شود. برخی ارائه‌دهندگان، طرف قرارداد مشتری هستند و ممکن است ریسک معامله را در سیستم خود نگه دارند یا آن را در بازار پوشش دهند. برخی دیگر نیز سفارش‌ها را با روش‌های اجرایی متفاوت به منابع نقدینگی متصل می‌کنند. بااین‌حال، نام تجاری مدل اجرا به‌تنهایی برای شناخت نحوه فعالیت بروکر کافی نیست و باید اسناد رسمی آن بررسی شود.

پیش از افتتاح حساب، بهتر است مشخص شود:

• طرف حقوقی قرارداد معامله‌گر چه شرکتی است.

• قیمت‌ها از چه منابعی دریافت می‌شوند.

• سفارش‌ها چگونه اجرا یا پوشش داده می‌شوند.

• بروکر در چه شرایطی می‌تواند اسپرد یا مارجین را تغییر دهد.

• سازوکار رسیدگی به اختلاف‌ها و برداشت وجه چگونه است.

این اطلاعات کمک می‌کنند معامله‌گر علاوه بر قیمت‌های نمایش‌داده‌شده، شرایط معاملاتی، نحوه اجرای سفارش‌ها و تعهدات بروکر را نیز بهتر بشناسد.

یکی از راه‌های آشنایی اولیه با محیط معاملاتی بروکر، استفاده از حساب آزمایشی یا دمو (Demo Account) است. در این حساب، معامله‌گر می‌تواند بدون به خطر انداختن سرمایه واقعی، نحوه ثبت سفارش‌ها، باز و بسته کردن موقعیت‌ها و کار با ابزارهای پلتفرم را تمرین کند. بااین‌حال، حساب دمو لزوماً بازتاب دقیقی از شرایط حساب واقعی نیست و ممکن است قیمت‌ها، سرعت اجرا و کیفیت اجرای سفارش‌ها در این دو حساب تفاوت داشته باشند. بنابراین، معامله با حساب دمو بیشتر فرصتی برای یادگیری محیط پلتفرم و تمرین فرایندهای معاملاتی پیش از ورود به بازار واقعی است، نه معیاری قطعی برای سنجش عملکرد بروکر.

یکی دیگر از معیارهای مهم در ارزیابی بروکر، کیفیت اجرای سفارش‌هاست. سرعت اجرای سفارش، میزان لغزش قیمت (Slippage)، احتمال رد شدن سفارش یا اجرای مجدد آن و تفاوت میان قیمت درخواستی و قیمت نهایی اجراشده، همگی می‌توانند بر هزینه و نتیجه معامله تأثیر بگذارند. لغزش قیمت نیز ممکن است به زیان یا منفعت معامله‌گر تمام شود؛ زیرا سفارش گاهی با قیمتی نامطلوب‌تر و گاهی با قیمتی بهتر از قیمت درخواستی اجرا می‌شود. به همین دلیل، بررسی کیفیت اجرای سفارش در بروکر فارکس به معامله‌گر کمک می‌کند عملکرد بروکر را در کنار عواملی مانند اسپرد و کمیسیون، از نظر سرعت، دقت و قابلیت اطمینان اجرای معاملات ارزیابی کند.

قرارداد مابه‌التفاوت یا CFD در فارکس چیست؟

قرارداد مابه‌التفاوت “Contract for Difference” یا CFD توافقی میان معامله‌گر و ارائه‌دهنده است که براساس آن، اختلاف ارزش یک دارایی میان زمان بازشدن و بسته‌شدن موقعیت تسویه می‌شود. در CFD فارکس، قیمت قرارداد از جفت‌ارز مرجع گرفته می‌شود، اما معامله‌گر مالک ارز پایه یا ارز مظنه نمی‌شود. اگر قیمت در جهت موقعیت حرکت کند، اختلاف به نفع معامله‌گر محاسبه می‌شود و اگر برخلاف انتظار او تغییر کند، زیان ایجاد خواهد شد.

CFDها معمولا با اهرم “Leverage” ارائه می‌شوند. اهرم به معامله‌گر اجازه می‌دهد با سرمایه کمتر، موقعیت بزرگ‌تری را کنترل کند؛ اما همان‌طور که سود احتمالی را افزایش می‌دهد، اندازه و سرعت زیان را نیز بیشتر می‌کند. هزینه‌های این قراردادها ممکن است شامل اسپرد، کمیسیون و تأمین مالی موقعیت‌های باز باشند. شرایط دقیق هرکدام باید در مشخصات قرارداد بروکر بررسی شود.

در بعضی حوزه‌های قضایی، معاملات اسپات تمدیدشونده “Rolling Spot Forex” برای کاربران خرد از نظر مقرراتی در گروه CFD قرار می‌گیرند، درحالی‌که کشورهای دیگر ممکن است تعریف و قوانین متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل، عنوان نمایش‌داده‌شده در پلتفرم همیشه برای تشخیص ماهیت حقوقی محصول کافی نیست.

قراردادهای آتی ارز یا Currency Futures چیست؟

قرارداد آتی ارز “Currency Futures” قراردادی استاندارد برای خرید یا فروش مقدار مشخصی از یک ارز در تاریخ یا ماه سررسید تعیین‌شده است. برخلاف معاملات خرده‌فروشی OTC، قراردادهای آتی در بورس معامله می‌شوند و تسویه و پایاپای آن‌ها از طریق سازوکار اتاق پایاپای انجام می‌شود. اندازه قرارداد، حداقل تغییر قیمت، ماه سررسید و سایر مشخصات آن از قبل تعریف شده است.

ویژگی‌های اصلی قراردادهای آتی ارز عبارت‌اند از:

• قیمت‌ها و معاملات در دفتر سفارش متمرکز بورس ثبت می‌شوند.

• قراردادها اندازه و سررسید استاندارد دارند.

• معامله‌گر برای نگهداری موقعیت باید مارجین موردنیاز را نزد کارگزار تأمین کند.

• موقعیت نزدیک سررسید باید بسته، تسویه یا به قرارداد بعدی منتقل شود.

• هزینه‌ها ممکن است شامل کمیسیون، کارمزد بورس و اختلاف قیمت خرید و فروش باشند.

برخی بورس‌ها در کنار قراردادهای استاندارد، قراردادهای کوچک‌تر یا میکرو “Micro” نیز ارائه می‌کنند. البته کوچک‌تر بودن اندازه قرارداد، ریسک ناشی از اهرم یا ضرورت مدیریت سرمایه را از بین نمی‌برد.

اختیار معامله ارز یا Currency Options چیست؟

اختیار معامله ارز “Currency Options” به خریدار حق می‌دهد که یک ارز یا قرارداد ارزی را با قیمت مشخصی تا تاریخ معین بخرد یا بفروشد، اما او الزامی به استفاده از این حق ندارد. برخلاف قرارداد آتی که تعهدات مشخصی برای طرفین ایجاد می‌کند، خریدار اختیار می‌تواند براساس شرایط بازار درباره استفاده از حق خود تصمیم بگیرد.

سه جزء اصلی اختیار معامله عبارت‌اند از:

• قیمت اعمال “Strike Price”: قیمتی است که حق خرید یا فروش براساس آن تعریف می‌شود.

• تاریخ انقضا “Expiration Date”: زمانی است که اعتبار اختیار معامله در آن پایان می‌یابد.

• وجه اختیار “Premium”: مبلغی است که خریدار برای به‌دست‌آوردن این حق پرداخت می‌کند.

ریسک خریدار اختیار معامله معمولا به مبلغ پرداخت‌شده برای وجه اختیار محدود می‌شود، اما فروشنده اختیار ممکن است تعهدات و ریسک بسیار بزرگ‌تری داشته باشد. ارزش اختیار نیز فقط به جهت حرکت قیمت ارز وابسته نیست؛ عواملی مانند زمان باقی‌مانده تا انقضا، نوسان مورد انتظار و فاصله قیمت بازار با قیمت اعمال بر آن تأثیر می‌گذارند. به همین دلیل، اختیار معامله حتی زمانی که برای پوشش ریسک استفاده می‌شود، ابزار ساده‌ای برای معامله‌گران تازه‌کار نیست.

صندوق‌ها و محصولات ارزی قابل معامله در بورس چگونه کار می‌کنند؟

برخی صندوق‌ها و محصولات ارزی قابل معامله در بورس، امکان سرمایه‌گذاری براساس تغییر ارزش یک ارز یا سبدی از ارزها را فراهم می‌کنند. در این روش، سرمایه‌گذار به‌جای بازکردن مستقیم موقعیت روی یک جفت‌ارز، واحد یا سهم یک محصول مالی را در بورس خریدوفروش می‌کند. سازوکار معامله این محصولات از بعضی جنبه‌ها به خریدوفروش سهام شباهت دارد و معاملات آن‌ها در ساعات فعالیت بورس انجام می‌شود.

بااین‌حال، ساختار تمام محصولات ارزی یکسان نیست. برخی ممکن است ارز واقعی، قراردادهای آتی یا سایر ابزارهای مشتقه را در ترکیب دارایی‌های خود داشته باشند. پیش از خرید چنین محصولاتی باید امیدنامه آن‌ها بررسی شود؛ زیرا هزینه مدیریت، خطای تعقیب، نقدشوندگی، ترکیب دارایی‌ها و حتی ریسک اعتباری می‌توانند بر نتیجه سرمایه‌گذاری تأثیر بگذارند.

شرط‌بندی روی اسپرد یا Spread Betting چیست؟

شرط‌بندی روی اسپرد “Spread Betting” نوعی محصول مشتقه است که در بعضی کشورها ارائه می‌شود. در این روش، معامله‌گر برای هر واحد تغییر قیمت، مبلغ مشخصی تعیین می‌کند و سود یا زیان او براساس فاصله قیمت ورود و خروج محاسبه می‌شود. در این نوع معامله نیز مالکیت واقعی ارز به معامله‌گر منتقل نمی‌شود.

این محصول معمولا با اهرم ارائه می‌شود و از نظر اقتصادی شباهت‌هایی با CFD دارد، اما ساختار حقوقی و مالیاتی آن به کشور محل اقامت معامله‌گر وابسته است. Spread Betting در تمام کشورها مجاز یا در دسترس نیست و نمی‌توان قوانین مربوط به آن را در یک کشور، به سایر کشورها تعمیم داد.

مقایسه روش‌های رایج معامله در بازار فارکس

روش‌های دسترسی به بازار ارز از نظر مالکیت دارایی، محل انجام معامله، هزینه‌ها و شرایط قرارداد با یکدیگر تفاوت دارند. جدول زیر ویژگی‌های اصلی ابزارهایی را که در این درس بررسی کردیم، در کنار یکدیگر نشان می‌دهد.

این مقایسه نشان می‌دهد که حتی اگر دو ابزار به تغییرات قیمت یک جفت‌ارز وابسته باشند، لزوما شرایط معاملاتی و ریسک یکسانی ندارند.

کدام روش معامله در فارکس بهتر است؟

انتخاب بهترین روش معامله در فارکس برای همه افراد یکسان نیست و به هدف معاملاتی، میزان دانش، سرمایه، افق زمانی، کشور محل اقامت و میزان ریسک‌پذیری بستگی دارد. برای مثال، فردی که قصد تبدیل واقعی ارز برای پرداخت بین‌المللی دارد، نیاز متفاوتی با معامله‌گری دارد که می‌خواهد از تغییرات کوتاه‌مدت قیمت جفت‌ارزها استفاده کند. به همین ترتیب، ساختار قراردادهای آتی و اختیار معامله با حساب‌های خرده‌فروشی OTC تفاوت دارد و هرکدام به شناخت شرایط مخصوص خود نیاز دارند.

برای مقایسه روش‌های معامله، بهتر است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

1. محصول در کدام کشور و تحت نظارت چه نهاد قانونی ارائه می‌شود؟

2. معامله در بورس انجام می‌شود یا قرارداد مستقیمی با ارائه‌دهنده است؟

3. مالک دارایی می‌شوید یا فقط تغییر قیمت آن را معامله می‌کنید؟

4. میزان اهرم و مارجین موردنیاز چقدر است؟

5. هزینه‌هایی مانند اسپرد، کمیسیون، تأمین مالی و مدیریت چه هستند؟

6. آیا قرارداد سررسید یا شرایط تسویه مشخصی دارد؟

7. در صورت ورشکستگی یا اختلاف با ارائه‌دهنده، چه حمایت قانونی وجود دارد؟

پایین‌بودن مارجین اولیه یا امکان استفاده از اهرم بالاتر، لزوماً به معنای بهتر بودن یک محصول معاملاتی نیست. معامله‌گر باید در کنار هزینه‌های واقعی و کیفیت اجرای معاملات، میزان ریسکی را که می‌پذیرد نیز در نظر بگیرد. در این میان، میزان مارجین درگیرشده در موقعیت‌های باز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخشی از منابع حساب را به خود اختصاص می‌دهد و بر توانایی معامله‌گر برای باز کردن معاملات جدید تأثیر می‌گذارد. از همین رو، شناخت مفهوم مارجین آزاد ضروری است. زیرا نشان می‌دهد پس از کسر مارجین استفاده‌شده از ارزش خالص حساب (Equity)، چه میزان سرمایه برای ورود به موقعیت‌های جدید یا تحمل نوسانات و زیان‌های احتمالی باقی مانده است.

جمع‌بندی درس

معامله در بازار فارکس می‌تواند از طریق محصولات مالی متفاوتی انجام شود. معاملات خرده‌فروشی OTC و CFD امکان معامله روی تغییر قیمت جفت‌ارزها را فراهم می‌کنند، اما معمولا اهرمی هستند و در بسیاری از آن‌ها معامله‌گر مالک واقعی ارز نمی‌شود. قراردادهای آتی و برخی اختیارهای معامله در بورس و با مشخصات استاندارد معامله می‌شوند، درحالی‌که محصولات ارزی قابل معامله در بورس روش دیگری برای قرارگرفتن در معرض تغییر ارزش ارزها هستند. Spread Betting نیز تنها در بعضی حوزه‌های قضایی ارائه می‌شود.

پیش از هر معامله، باید نام دقیق محصول، طرف قرارداد، شیوه اجرا، هزینه‌ها، اهرم، سررسید و مقررات مربوط به آن مشخص باشد. دو نماد مشابه در دو پلتفرم ممکن است از نظر حقوقی و اجرایی به محصولات متفاوتی تعلق داشته باشند.

در درس بعدی بررسی می‌کنیم که سود و زیان در معاملات فارکس چگونه شکل می‌گیرد.

سوالات متداول درباره روش‌های معامله در فارکس

۱- معامله در بازار فارکس چگونه انجام می‌شود؟

معامله در بازار فارکس از طریق ابزارهایی مانند معاملات خرده‌فروشی OTC، قراردادهای مابه‌التفاوت، قراردادهای آتی و اختیار معامله انجام می‌شود. معامله‌گران خرد معمولا از طریق بروکر به این محصولات دسترسی پیدا می‌کنند.

۲- آیا با معامله فارکس مالک ارز واقعی می‌شویم؟

این موضوع به نوع قرارداد بستگی دارد. در معاملات اسپات با تحویل واقعی، ارز میان طرفین مبادله می‌شود؛ اما در بسیاری از حساب‌های خرده‌فروشی و قراردادهای CFD، معامله‌گر فقط روی تغییر قیمت ارز موقعیت می‌گیرد و مالک ارز واقعی نمی‌شود.

۳- تفاوت معاملات CFD و فیوچرز فارکس چیست؟

CFD قراردادی برای تسویه اختلاف قیمت میان معامله‌گر و ارائه‌دهنده است، درحالی‌که فیوچرز ارز قراردادی استاندارد با اندازه و سررسید مشخص است که در بورس معامله می‌شود. نحوه اجرا، هزینه‌ها و شرایط تسویه این دو ابزار متفاوت است.

۴- آیا همه معاملات فارکس با اهرم انجام می‌شوند؟

خیر. میزان استفاده از اهرم به نوع محصول و شرایط معامله بستگی دارد. بسیاری از حساب‌های خرده‌فروشی، CFDها و قراردادهای آتی از سازوکار مارجین و اهرم استفاده می‌کنند، اما همه روش‌های دسترسی به بازار ارز ساختار یکسانی ندارند.

۵- آیا معاملات فارکس در تمام بروکرها شرایط یکسانی دارند؟

خیر. نوع قرارداد، روش اجرای سفارش‌ها، میزان اهرم، اسپرد، کمیسیون، هزینه تأمین مالی و مقررات ناظر ممکن است میان بروکرها متفاوت باشد. به همین دلیل، بررسی مشخصات قرارداد پیش از معامله اهمیت دارد.